Navigatie in tijden van oorlog
De publicatie van het artikel over de problemen met GPS in Zeepost leidde tot veel discussie. Het nieuws over de afsluiting van de Straat van Hormuz bracht vragen als “GPS doet het niet meer daar, hoe navigeren die schepen straks naar volle zee?” De redactie ging op zoek naar antwoorden.
Opvallend is dat niet iedereen met naam en toenaam informatie wil geven, zowel de Marine als de reders blijven, om begrijpelijke redenen, op de vlakte. Eerst maar het vervolg op het vorige artikel. Naast de gebieden met GPS storing in de westelijke Middellandse Zee en de Perzische golf is voor onze lezers de Oostzee het belangrijkste gebied.
De Oostzee onder vuur
Rusland laat al enkele jaren zijn macht zien in de Oostzee. Veel NAVO-landen ondervinden de gevolgen van de hybride oorlog die Rusland voert, en de bedreigingen die dat voor alles, van internetstabiliteit en energie tot transportinfrastructuur met zich meebrengt. In november waarschuwde het Noorse ministerie van Buitenlandse Zaken expliciet dat Rusland GPS-systemen stoort. “In ons grensgebied is er bijna continu sprake van GPS-storing of -spoofing, wat het moeilijk maakt voor het civiele verkeer” verklaarde Eivind Vad Petersson, staatssecretaris bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.
En alternatief uit de oude doos
Er worden ook alternatieve systemen opnieuw geïntroduceerd, met name Loran. Het systeem dateert uit het begin van de jaren 1940 en maakte gebruik van laagfrequente radiozenders op het land om positiebepalingen te geven op basis van tijdsverschillen tussen stations. GPS maakte een einde aan Loran, en het werd meer dan tien jaar geleden in de VS en het VK stopgezet, maar de weerstand tegen storingen heeft geleid tot een nieuwe generatie van een zeer nauwkeurig verbeterd systeem, of eLoran.
Het wordt als zo essentieel beschouwd dat de Britse regering in november 2025 aankondigde 71 miljoen pond van een financiering van 155 miljoen pond toe te wijzen aan de ontwikkeling van een nationaal eLoran-programma. eLoran is al in gebruik in Zuid-Korea en China, en sommige andere landen hebben het al een tijdje als alternatief.
Een onderzeeër naast de boot
Anke Schekahn had samen met haar man de wacht, terwijl ze in de vroege zomer van 2025 met hun schip van Władysławowo in Noord-Polen naar Klaipėda in Litouwen voeren, op weg naar Estland. In de verte lag de kust van Kaliningrad, de Russische exclave die tussen Polen en Litouwen aan de Oostzee ingeklemd ligt. Het Duitse echtpaar voer door de exclusieve economische zone van Rusland, maar buiten de territoriale grens van 12 mijl, toen ze een vreemd ogend silhouet aan de horizon zag. Geen van beiden kon zich iets voorstellen bij het lage, donkere object totdat het dichterbij kwam. Toen het naderde, realiseerden ze zich dat het een gedeeltelijk boven water gekomen onderzeeër was. De plotter gaf geen positie en er was geen AIS signaal.
Navigatie in de Golf
De oorlog tussen Iran en de USA en Israël is prominent in het nieuws en bracht de scheepvaart in de war. Hoe navigeer je een supertanker als de blokkade opgeheven is, maar de navigatie nog wel is verstoord? We kregen contact met een Nederlands schip dat nu wacht in de Perzische Golf. Het schip heeft twee -volledig gescheiden- ECDIS systemen, die volgens de stuurman onbetrouwbaar blijken.
Windassist sponsor
“We hebben in Rotterdam gelukkig recente zeekaarten aan boord gehaald en we bleken ook nog ergens een sextant te hebben. We zijn maar even gaan oefenen; het sextant wordt voornamelijk gebruikt om horizontaal peilingen te maken op objecten aan de wal en die in de papieren kaart te zetten. Van astronavigatie is het nog niet gekomen, het is al tijden geleden dat ik die stof te verwerken kreeg.”
Desgevraagd vertelt Jan Maat van Harri Trading hoe de vele schepen waar ‘platte navigatie’ nogal in onbruik is geraakt, toch geholpen worden. “Het internationale netwerk van kaartagenten dat werkt met de UKHO (de Britse zeekaartenmaker) levert ‘as we speak’ papieren kaarten en navigatie-instrumenten. De levering verloopt met gespecialiseerde vervoerders via de golfstaten. We werken samen met onze collega’s in Japan, Zuid-Korea en Indonesië. Voor schepen naar de Oostzee zien we een verveelvoudiging van het aantal papieren kaarten dat we leveren.”
Kennis van navigatie
Rest de vraag of de eigentijds digitaal georganiseerde zeelieden nog wel die platte navigatie en astronavigatie beheersen. Van de Amerikaanse marine weten we dat -boven een bepaalde rang- astronavigatie weer een verplicht onderdeel is. Van de Koninklijke marine kregen we geen bevestiging of dit in Nederland ook het geval is. Zeker is dat ‘astro’ op de nautische opleidingen op Nederlandse hogescholen uit het leerplan verwijderd is. Gelukkig is er een uitzondering: de Enkhuizer Zeevaartschool.
Bronnen: Yachting World, Harri Trading, Rotterdam
Windassist sponsor