Is klimaatrechtvaardigheid op drift?
Toen in april 2025 eindelijk de voorzittershamer viel tijdens MEPC83 van de IMO, markeerde dat wat een historisch moment had moeten zijn voor klimaatactie in de scheepvaartsector. Dat was het niet.
… zegt Eldine Chilembo Glees MNI van het Micronesian Center for Sustainable Transport (MCST) in een helder opiniestuk.
‘In plaats daarvan voelde het voor degenen onder ons die kleine eilandstaten in ontwikkeling (SIDS) en minst ontwikkelde landen (LDC’s) vertegenwoordigen, als het zoveelste pijnlijke voorbeeld van hoe de mondiale klimaatgovernance de belangen van de machtigen blijft beschermen in plaats van die van de kwetsbaren.De uitkomst was niet alleen teleurstellend; het was emblematisch voor de structurele vooroordelen die de internationale klimaatonderhandelingen blijven bepalen.
Compexiteit ondermijnt actie
De uiteindelijke overeenkomst is niet alleen ingewikkeld, maar sluit ook tot 90% van de scheepvaartemissies uit met verlaagde 2030-doelstellingen (die slechts 5-10% emissiereductie zullen opleveren). In plaats van een eenvoudige heffing op broeikasgasemissies, die duidelijke stimulansen voor het koolstofarm maken van de economie zou hebben gecreëerd en aanzienlijke inkomsten voor klimaatgevoelige landen zou hebben gegenereerd, kregen we een ingewikkeld mechanisme voor de handel in emissierechten dat echte klimaatmaatregelen dreigt te ondermijnen. Het ambitieuze voorstel voor een vaste prijs voor emissies, dat door de overgrote meerderheid van de landen werd gesteund, inclusief de kleine insulaire ontwikkelingslanden en de minst ontwikkelde landen, was duidelijk en werd ondersteund door uitgebreide wetenschappelijke modellen waaruit bleek dat de klimaatdoelstellingen hiermee op een betaalbare en rechtvaardige manier zouden worden bereikt.
Geen fictie maar realiteit
Ik moet denken aan de krachtige scène uit het toneelstuk ‘Kyoto’ waarin de afgevaardigde van Kiribati opstaat om de eilandstaten te verdedigen en verklaart: “De stijging van de zeespiegel bedreigt onze overleving! Onze gewassen zullen verdrinken… onze zoetwatervoorraden zullen worden aangetast… onze koraalriffen zullen verbleken en onze mangrovebossen zullen verdwijnen… Het zal onze kustlijnen eroderen. Het zal onze huizen vernietigen…”
Deze woorden, hoewel gedramatiseerd voor het toneel, weerspiegelen onze geleefde realiteit. Voor eilandstaten is klimaatverandering geen abstracte toekomstige bedreiging maar een huidige noodsituatie. De stijgende zeeën eisen nu al onze kusten op, zout water vervuilt ons grondwater en steeds zwaardere weersomstandigheden vernietigen kritieke infrastructuur.
Windassist sponsor
Zoals Tuvalu-minister Simon Kofe in MEPC 83 liet zien, legt het perspectief van de Stille Oceaan de nadruk op menselijke veiligheid in plaats van op een benadering waarbij de staat centraal staat. Leiders in de Stille Oceaan beschouwen klimaatverandering consequent als de grootste bedreiging voor de regio en pleiten voor een breder veiligheidsconcept dat menselijke veiligheid, humanitaire hulp en milieuveiligheid omvat. En de reden waarom dit zo belangrijk is, is omdat dit een broodnodig tegengeluid geeft in internationale discussies.
Geen slachtoffers maar krachtige vrouwen in de Stille Oceaan
Eilandstaten in de Stille Oceaan hebben consequent het beeld van kleine eilanden als hulpeloze slachtoffers bestreden en zichzelf in plaats daarvan gepositioneerd als rentmeesters van een uitgestrekte oceaan die rijk is aan grondstoffen en die collectief bekend staat als de “Blauwe Stille Oceaan”.
De situatie bij de IMO is daarentegen precies hetzelfde als wat onderzoeker Elise Howard heeft gedocumenteerd in bredere klimaatonderhandelingen die betrekking hebben op vrouwen in de Stille Oceaan. In haar analyse laat Howard zien hoe afgevaardigden uit de Stille Oceaan, ondanks een goede numerieke vertegenwoordiging in klimaatfora, worden gemarginaliseerd door subtiele maar krachtige institutionele vooroordelen. Hun stemmen worden gehoord, maar uiteindelijk overstemd door procedurele dynamieken die prioriteit geven aan complexiteit boven duidelijkheid en machtige scheepvaartbelangen boven klimaateisen.
Positief
Ik wil graag met een positieve noot eindigen, dus ik wil zeggen dat het huidige IMO-raamwerk weliswaar belangrijke beperkingen heeft, maar dat het een basis biedt waarop we kunnen voortbouwen: ik geloof dat technologische innovaties zoals windaandrijving wegen naar decarbonisatie bieden die toegankelijker zijn voor ontwikkelingslanden en minder afhankelijk zijn van complexe koolstofmarkten of toeleveringsketens voor biobrandstoffen.
Ik geloof dat de vorming van regio-overschrijdende solidariteit tussen Afrikaanse landen, staten in de Stille Oceaan en het Caribisch gebied en andere kwetsbare regio’s de machtsdynamiek in internationale onderhandelingen kan veranderen. Ik geloof dat het werk dat voor ons ligt moet bestaan uit het versterken van de implementatie, het aanpakken van hiaten en het blijven aandringen op ambitieuzere en rechtvaardigere oplossingen in toekomstige onderhandelingsronden. Ik geloof in een rechtvaardige en billijke overgang.’
Deze column werd gepubliceerd op LinkedIn.
Windassist sponsor